شیشه مخدر (کریستال متامفتامین) چیست؟ عوارض، علائم و ترک
شیشه مخدر چیست؟
«شیشه» یا «کریستال متامفتامین» که دارای اسم علمی متآمفتامین هیدروکلراید Methamphetamine است؛ با فرمول شیمیایی C10H15N یک محرک بسیار اعتیادآور که با افزایش سریع دوپامین در مغز باعث سرخوشی کوتاهمدت و سپس آسیبهای جدی جسمی و روانی میشود. مواد شیشه در بین مردم با نامهایی مثل «کریستال»، «مت»، «آیس» و «تینا» شناخته میشود. توجه کنید که «شیشه» در اینجا به معنی ماده مخدر است و با «شیشه (glass)» تفاوت کامل دارد.
چرا برخی افراد به مصرف شیشه روی میآورند؟
اثر سرخوشیِ سریع، کاهش کاذب خستگی و اشتها، و تغییر موقت خلقوخو از دلایل اولیه مصرف گزارش میشود. اما تحمل دارویی خیلی زود ایجاد میشود و فرد برای رسیدن به همان اثر، دوز را افزایش میدهد؛ روندی که بهسرعت به وابستگی و افت شدید سلامت جسم و روان منجر میشود.
علائم مصرف و وابستگی به شیشه
- بیخوابی طولانی، بیشفعالی، حرفزدن مداوم، حرکات ناگهانی و تیکهای صورت
- کاهش شدید اشتها و وزن، خشکی دهان، تشنگی مفرط
- پرخاشگری، تحریکپذیری، نوسانات خلقی، اضطراب
- گشادشدن مردمکها، حرکت سریع چشم
- بیتوجهی به بهداشت و آراستگی ظاهری
- رفتارهای وسواسی (مثلاً کندن پوست)، خارش و زخمهای پوستی
- توهم و پارانویا (شنیدن/دیدن چیزهایی که وجود ندارند)
- افزایش هوس مصرف، ناتوانی در کنترل مصرف و ادامه مصرف با وجود عوارض
عوارض مصرف شیشه (کوتاهمدت و بلندمدت)
قلب و عروق
- افزایش ضربان و فشار خون، تپش قلب
- خطر بالای سکته مغزی و حملات قلبی، نارسایی قلبی، سندرم حاد عروق کرونر
- ریسک مرگ ناگهانی
مغز و روان
- اضطراب، بیخوابی، پرخاشگری، توهم و روانپریشی
- کاهش توان شناختی و یادگیری، اختلالات حافظه و توجه
- تغییرات پایدار در مدار پاداش و انگیزش مغز؛ هوس شدید و عود
دهان و دندان/پوست
- پوسیدگی شدید دندانها (Meth mouth)، خشکی دهان، بوی بد
- زخمهای پوستی دیرترمیم، خارش و کندن پوست
ریه و گوارش
- تنگی نفس، اِدِم ریوی، خونریزی ریوی
- تهوع، یبوست/اسهال، درد شکمی
مسمومیت حاد با شیشه (اورژانس)
مسمومیت حاد با متآمفتامین یک وضعیت اورژانسی است: بیقراری شدید، بیخوابی طولانی، افزایش دمای بدن، تپش قلب، گیجی/توهم، خطر حمله قلبی/سکته. در این شرایط فوراً با 115 تماس بگیرید. فرد را در محیط ایمن نگه دارید، از تحریکهای اضافی (نور/صدا) بکاهید، از درگیری فیزیکی پرهیز کنید و تا رسیدن تیم پزشکی در کنار فرد بمانید.
چرا ترک شیشه سخت است؟
شیشه با آزادسازی شدید دوپامین و تغییر حساسیت گیرندهها، مدار پاداش مغز را دگرگون میکند. با ایجاد تحمل، همان دوز قبلی اثر کمتری دارد و هوس (Craving) شدید شکل میگیرد. علائم روانی پس از قطع مصرف (مانند بیخوابی، افسردگی، بیقراری) میتواند هفتهها باقی بماند؛ به همین دلیل کمک حرفهای برای درمان بازگشتپذیری ضروری است.
کمک و درمان وابستگی به شیشه
- تماس فوری: خط ملی اعتیاد ۰۹۶۲۸، اورژانس ۱۱۵
- ارزیابی تخصصی: مراجعه به پزشک/روانپزشک اعتیاد یا روانشناس بالینی برای برنامه درمانی
- درمانهای مؤثر: درمانهای روانشناختی مبتنی بر شواهد (مانند درمان شناختی رفتاری) و حمایتهای اجتماعی/خانوادگی
- پایش و پیشگیری از عود: شناسایی محرکها، برنامه مدیریت هوس، پیگیری منظم
سوالات متداول
شیشه مخدر چیست؟
نام رایجِ متآمفتامین هیدروکلراید؛ محرک قوی و بسیار اعتیادآور که با افزایش دوپامین، سرخوشی کوتاهمدت و آسیبهای جدی ایجاد میکند.
عوارض مصرف شیشه چیست؟
افزایش ریسک سکته و حمله قلبی، روانپریشی و توهم، بیخوابی، پوسیدگی شدید دندانها، مشکلات پوستی، آسیب شناختی و حافظه.
نشانههای وابستگی به شیشه کداماند؟
بیخوابی طولانی، کاهش وزن، تحریکپذیری و پرخاشگری، هوس شدید، ادامه مصرف با وجود پیامدهای منفی.
مسمومیت با شیشه چه علائمی دارد و چه باید کرد؟
بیقراری شدید، تپش قلب، افزایش دما، گیجی/توهم. فوراً با 115 تماس بگیرید و فرد را در محیط ایمن نگه دارید.
ترک شیشه در خانه ایمن است؟
بهدلیل علائم روانی/جسمی، خوددرمانی توصیه نمیشود. ارزیابی و درمان تخصصی (پزشک/روانپزشک اعتیاد) ضروری است.
منابع علمی
- NIDA – Methamphetamine DrugFacts
- CDC – Methamphetamine
- WHO – Alcohol, drugs and addictive behaviours
- MedicalNewsToday – Crystal meth
- Verywell Health – Heart damage
- WebMD – Crystal Meth