اسید بوریک چیست

اسید بوریک Boric acid یا اورتوبوریک اسید یک اسید ضعیف با فرمول شیمیایی H3BO3 یا B(OH)3 است. کاربرد بوریک اسید بیشتر برای ضدعفونی کردن و گندزدایی می باشد و در کارخانجات انرژی هسته ‌ای برای کنترل سرعت شکافت هسته ‌ای بکار می رود. این ماده خاصیت ضدعفونی داشته و در تولید محصولات ضد عفونی کننده برای درمان عفونت واژن ، جوش و تبخال استفاده می شود. اسید بوریک از نظر ظاهری می تواند دو حالت کریستالی بی رنگ و یا پودر سفید رنگ تشکیل گردد.

 

جدول مشخصات فیزیکی و شیمیایی اسید بوریک

فرمول شیمیاییBH3O3
وزن مخصوص۶۱٫۸۳ گرم بر مول
شکل ظاهریکریستال سفید رنگ
دمای ذوب۱۷۰٫۹ درجه سانتی گراد
دمای جوش۳۰۰ درجه سانتی گراد
انحلال پذیری در آببین ۲٫۵۲ تا ۲۷٫۵۳ گرم در ۱۰۰ میلی لیتر (دمای صفر تا ۱۰۰ درجه)
اسیدیته۹٫۲۴, ۱۲٫۴, ۱۳٫۳
شکل مولکولی سه گوش مسطح
فلش پوینتغیر قابل اشتعال

تولید بوریک اسید

اسید بوریک طبیعی که با نام ساسولیت هم معروف است ، بیشتر در مناطق آتشفشانی یافت می شود. این ماده در طبیعت به صورت پودر سنگ ترکیبی بوراکس ، بوراسیت و کولمانیت ایجاد می گردد. نمک بوریک هم در آب دریاها و اقیانوس ها و گیاهان (عموما در میوه ها) وجود دارد. تولید صنعتی بوریک اسید از طریق واکنش بوراکس با یک اسید معدنی مانند هیدروکلریک اسید قابل انجام است.

Na2B4O7·۱۰H2O + 2HCl → ۴B(OH)3 [or H3BO3] + 2NaCl + 5H2O

همچنین بوسیله هیدرولیز بورتیرهالیدها و دی‌بوران‌ها نیز قابل تولید می باشد:

B2H6 + 6H2O → ۲B(OH)3 + 6H2

BX3 + 3H2O → B(OH)3 + 3HX (X = Cl, Br, I)

 

ویژگی های شیمیایی

اسید بوریک در آب در حال جوش حل می شود. اگر دما به بیش از ۱۷۰ درجه سانتی گراد برسد ، آب خود را از دست می دهد و به اسید متابوریک تبدیل می شود که فرمول شیمیایی آن به صورت زیر است:

H3BO3 → HBO2 + H2O

Metaboric acid سفید رنگ بوده و ساختار جامد کریستالی مکعبی شکل دارد و تا حدودی در آب قابل انحلال می باشد. متابوریک اسید در دمای ۲۳۶ درجه سانتی گراد ذوب شده و اگر حرارت را تا ۳۰۰ درجه سانتی گراد افزایش دهیم ، رطوبت خود را کاملا از دست داده و به اسید تترابوریک (اسید پیروبوریک) تبدیل می شود:

۴HBO2 → H2B4O7 + H2O

عبارت Boric acid ممکن است به هر کدام از این ترکیبات اطلاق شود. حرارت بیش از ۳۳۰ درجه سانتی گراد آن را به تری اکسید بور مبدل می نماید:

H2B4O7 → ۲B2O3 + H2O

 

کاربرد

کاربرد صنعتی

بوریک در تولید فایبرگلاس جهت تقویت پلاستیک در صنایع تولید قایق و کامپیوتر بکار می رود. در جواهر سازی ، بوریک اسید معمولا برای ترکیب با الکل دناتوره شده جهت کاهش اکسیداسیون سطحی فلزات استفاده می شود. این ماده در تولید پنل تلویزیون های LCD کاربرد دارد. در تولید فوم آتشنشانی از اسید بوریک استفاده می کنند.

کاربرد پزشکی

اسید بوریک برای عفونت واژن و درمان عفونت قارچی واژینال بکار می رود زیرا خاصیت میکروب کشی دارد. محلول رقیق اسید بوریک به دلیل اینکه خاصیت قلیایی دارد ، جهت درمان مشکل bacterial vaginosis مصرف می شود. همچنین در تولید محلول های ترکیبات آنتی باکتریال برای درمان آکنه ، تبخال ، عفونت قارچی پا و عفونت ادراری بکار می رود.

تنظیم pH

بوریک اسید دارای پی اچ ۹ است و برای جلوگیری از افزایش پی اچ در آب استخر های شنا و پرورش آبزیان بکار می رود.

حشره کش

این ماده از سال ۱۹۴۸ به عنوان حشره کش برای کنترل سوسک ، مورچه ، موریانه ، کک و سایر حشرات استفاده می شود. بوریک اسید بعنوان سم در شکم حشرات می تواند متابولیسم زیستی آنها را از بین ببرد.